Etiket arşivi: hafıza

12.01.2026- Roj YİĞİT

05.01.2026 tarihinde Van Haberlerinde Yayınlanan düşündürücü bir yazıyı sunuyoruz.

Bilal Mazlum ile Müzik, Tanıklık ve içsel sessizlik üzerine söyleşi “Bir ses, bazen bir şarkıyı aşar; bir ömrün yükünü taşır. Onu duymak için kulak değil, derin bir suskunluk gerekir.”

Müzik bazen bir itiraz, bazen de bir sığınaktır. Kimi zaman kalabalıkların içinden yükselir, kimi zaman tek bir odada, tek bir sesle kendine yol açar. Her ses bir hikâye taşımaya bilir belki ama kimi sesler vardır ki hafızaya dokunur; hem söyleyenin hem dinleyenin içinde yer değiştirir. Popüler olanın hızla tüketildiği, seslerin birbirine benzediği bu zamanda, Bilal Mazlum’un yorumu başka bir yerden çağırıyor dinleyeni! Daha içerden, daha sessiz, daha derin bir yerden.

Bu söyleşide müziği yalnızca bir estetik üretim olarak değil; hafıza, suskunluk, kırılganlık ve tanıklık ekseninde ele aldık. İlk dinlemeden kalan izlerden, sesin insana yüklediği sorumluluğa; sahneden çekildiğinde geriye kalan sessizlikten, müziğin iyileştirici gücünden ama aynı zamanda yoran notalarından konuştuk.

“Şarkı, her zaman söylenenle değil; sustuğu yerde bıraktığı izlerle anlaşılır.”

İlk kez birinin sizi gerçekten dinlediğini hissettiğiniz anı hatırlıyor musunuz?
Bir oda mıydı, bir gece mi, bir yüz mü? O ilk dinletide sesiniz size mi aitti, yoksa çoktan sizden çıkmış mıydı?

__Aslında bir sessizlikti. Sessizliğin sesi. Geceydi belki ama karanlık yoktu; daha çok içe çöken bir duruluk vardı. Karşımdaki yüzü net seçemiyorum; göz müydü, gönül müydü bilmiyorum.

İlk kez sözüm kesilmedi… Aceleye getirilmedi… Düzeltilmedi. Avazım çıkarcasına fısıldadım aslında…

O an fark ettim: Ben konuşurken biri cevap hazırlamıyordu. Sadece duruyordu. Ve o duruş, beni anlattı.

Sesime gelince… O ses bana aitti ama benden çok içimdekilerin avazıydı.
Dilim konuşmadı, içim konuştu.

‘Kendi sesinle karşılaşmak, çoğu zaman bir başlangıç değil; yıllardır ertelenmiş bir iç konuşmanın kapısını aralamaktır.’’

Karşılaşmalar vardır ki insanda sessiz bir kırılma yaratır; bir şarkıyı ya da bir sesi ilk kez duyduğumuzda, henüz anlamı oluşmadan içimizde bir şey yerinden oynar. Siz kendi sesinizle ilk ne zaman karşılaştınız? O karşılaşma bir kabul müydü, yoksa bir yüzleşme mi?

__Kendi sesimle karşılaştığım an bir sahne değildi…
Bir alkış da yoktu. Daha çok, herkes dağıldıktan sonra kalan sandalyeler gibiydi; yerli yerinde ama sessiz.

İlk kez konuştuğumda değil, konuşmam gerektiği hâlde sustuğumda duydum onu.
O an anladım ki ses, çıkınca değil; çıkmadığında da var.

Bu bir kabul değildi önce. Çünkü kabul yumuşaktır. Bu daha çok bir yüzleşmeydi:
“Ben buyum” deme cesareti değil, “Ben buradayım” diyememenin utancı.

Şimdi dönüp baktığımda şunu söyleyebilirim: O karşılaşma bir kapıydı.
Önce yüzleştim, sonra hal kapısından girdim; hâlâ kendimden cevap beklerim. Yüzleştim ama kabul müyüm, bilmem…

‘‘Görünürlük çoğaldıkça, insanın kendisiyle kurduğu mesafe de değişir; kalabalığın ortasında bile içe doğru çekilen bir yalnızlık büyüyebilir.’’

Popülerlik çoğu zaman sesi yükseltir ama derinliği azaltır. Sizce bir müzisyen için görünür olmak mı daha risklidir, yoksa görünmeden kalmak mı? Sizi bugün olduğunuz yere asıl biçimlendiren hangisi oldu?

__Popülerlik sesi yükseltir, evet… Ama bazen ses yükseldikçe insan kendi iç uğultusunu duyamaz. Görünür olmanın riski burada başlar: Alkışın yönü, niyetin yönünü değiştirdiğinde.

İnsan, söylediği sözü değil; duyulacağını sandığı sözü söylemeye başlar.

Görünmeden kalmanın riski ise daha sessizdir ama daha derindir. İçinde büyüttüğün şeyin hiç sınanmadan kalması… Bir de şu var: Kimse duymuyorsa, bazen sen de kendini ciddiye almazsın.

Beni bugünkü yere getiren şey, bu ikisinin ortasında uzun süre durmak oldu. Biraz görünmeden piştim, biraz görünürken törpülendim. Ne tamamen saklandım ne de kendimi çoğalttıkça seyrelttim.

Asıl biçimlendiren şuydu: Duyulmak için değil, dayanmak için söylenen sözler.
Onlar popüler olmaz belki ama insanın omurgasını doğrultur.

O yüzden bugün şunu söyleyebiliyorum: Görünür olmak tehlikelidir, görünmeden kalmak eksiktir. Ama kendine sadık kalmak… O hem zor hem de görünenin arkasındaki asıl gerçeği hâsıl eder.

Beni olduğum yere konumlandıran, kendime sadık kalmak oldu.

‘‘Şarkı bittikten sonra oluşan duraklama, söylenenlerden çok, insanda yer edenlerin tartıldığı bir eşik hâline gelir.’’

Şarkı bittiğinde kalan sessizlik, sizin için bir rahatlama mı yoksa daha yoğun bir iç dinleme hâli midir? Suskunluk, sizde sesi dinlendiren bir alan mıdır, yoksa söyleyemediklerinizi büyüten bir boşluk mu?

__Şarkı bittiğinde kalan sessizlik, benim için bir rahatlama değil… Daha çok derinleşme. Sanki su çekiliyor ve dip görünmeye başlıyor. O an alkış varsa bile ben onu hemen duymam. Önce içimde bir uğultu durulur. Söz yerini bulmuş mu, ses kendine yakışmış mı diye bakarım. Yani dışarısı susarken içeri başlar.

Suskunluk bende sesi dinlendiren bir alan değil sadece; aynı zamanda sesin kendini tarttığı bir terazidir. Söylediklerim hafifse uçup gider, ağırsa orada kalır, oturur.

Söyleyemediklerime gelince… Onlar suskunlukta büyümez. Aksine, suskunluk onları yerlerine koyar. Her söz söylenmek zorunda değildir; bazıları olgunlaşmak ister.

O yüzden sessizlik, benim için bir boşluk değil. Bir eşik. Şarkıdan sonra geçilen, bir dahaki söze hazırlanılan yer. Ve en çok orada anlarım: Ben şarkıyı bitirmedim… Şarkı beni bir süreliğine susturdu.

‘‘Geçmiş deneyimler sesin içine gizlenmez; yaşanan her kırılma, her suskunluk orada kendine bir yer açar ve zamanla yoruma dönüşür.’’

Her yorum, farkında olunsun ya da olunmasın, söyleyenin ruh hâlinden izler taşır.
Kendi sesinizde geçmiş deneyimlerinizin, kırılmalarınızın ve suskunluklarınızın payını nasıl görüyorsunuz?

__Kendi sesimde geçmişim gizli değil… Saklanmıyor, süslenmiyor; olduğu gibi duruyor. Her kırılma bir titreşim bırakmış, her suskunluk bir boşluk açmış. Ses dediğin şey biraz da o boşluklardan geçerek yankılanıyor.

Yaşadıklarım sesi genişletti, kırıldıklarım derinleştirdi. En çok da sustuklarım şekillendirdi beni. Çünkü susmak, sesi öldürmez; ona yön verir.

Bugün söylediğim bir türkünün içinde sadece nota yok. Vazgeçtiğim cümleler var, yarım kalan vedalar var, zamanında yutulmuş sözler var. O yüzden her yorum bir hâl anlatır. Benim sesimde de hâllerim dolaşır.
Neşem gizli durur, hüznüm öne çıkar belki ama ikisi de gerçektir.

Kısacası şunu söyleyebilirim: Sesim beni anlatıyor ama ben sesime hükmetmiyorum. Önceki sorulardan birine cevaben demiştim; ses aslında sessizlikten ibaret. Ben bazen avazım çıkarcasına fısıldar, bazen de avazım çıkarcasına susarım.

‘‘Müziğin iyileştirici tarafı, her şeyi onarmasında değil; insanı kendi yarasının önünde durmaya mecbur bırakmasındadır.’’

Müzik çoğu zaman “iyileştirici” bir alan olarak görülür. Peki, sizin için müzik her zaman iyileştirir mi, yoksa zaman zaman yarayı açık tutan bir hatırlatma işlevi de görür mü?

__Müzik benim için her zaman iyileştirmez. Bazen tam tersine, iyileşmemiş yeri işaret eder. Ama bunu bir zarar gibi görmem; çünkü bazı yaralar kapanmak için değil, unutulmamak için vardır.

Bazı türküler var ki insanı teselli etmez, insanı yerine oturtur. “Burada canın yanmıştı” der. Kaçmadan bakmayı öğretir. İyileştiren müzik çoğu zaman sessizce çalışır; fark etmezsin. Ama yarayı açık tutan müzik, seni kendinle yalnız bırakır. O yalnızlık kıymetlidir. Çünkü orada yalan yoktur.

Ben müziği bir merhem gibi kullanmadım hiç. Daha çok bir ayna gibiydi. Bazen yüzümü gösterdi, bazen sırtımı.

Sonunda şunu anladım: İyileşmek, her zaman rahatlamak değildir. Bazen hatırlamaktır.
Ve müzik, bunu yapmaktan hiç çekinmez.

‘‘Hafıza, tamamlanan melodilerden çok, içte taşınan yarım hâllerle beslenir.’’

Bugün geriye dönüp baktığınızda, sizi siz yapan şarkılar mı var, yoksa söyleyemediğiniz, yarım kalan melodiler mi? Bir müzisyenin hafızasında hangisi daha çok yer kaplar söylenenler mi, içte kalanlar mı?

__Geriye dönüp baktığımda şunu net görüyorum: Beni ben yapan, söylediğim şarkılar kadar söyleyemediklerim. Söylenenler hafızada durur; tarihleri vardır, kayıtları vardır, insanların eşlik ettiği anlar vardır. Onlar yol taşları gibidir: “Buradan geçtin” der. Ama içte kalanlar… Onlar pusula gibidir. Nereye ait olduğunu, neden bu sesi seçtiğini hatırlatır.

Bazı melodiler var ki hiç tamamlanmadı. Belki cesaret yetmedi, belki zaman uygun değildi,
belki de o hâl bir daha gelmedi. Ama en çok onlar çatışır içimde. Çünkü yarım kalan şey,
insanı diri tutar.

Bir müzisyenin hafızasında söylenenler yer kaplar, evet… Ama ağırlık, içte kalanlardadır.
Söylenenler paylaşılır, söylenemeyenler taşınır.

O yüzden bugün buradaysam, bu sadece söylediğim türküler sayesinde değil; vazgeçtiğim, ertelediğim, boğazımda düğüm kalan melodiler sayesinde.

Ses, unutmaya en çok direnen şeydir; çünkü önce insanın içine kaydolur.”

Bilal Mazlum’un müziği işitilen bir şey olmaktan çok, taşınan bir hâl gibi duruyor. Ses burada kulağa değil, hafızaya yerleşiyor; dinlendikçe değil, hatırlandıkça derinleşiyor. Bu söyleşi boyunca açığa çıkan şey şu; yüksekliğin değil, kalıcılığın peşinde olan bir sesle karşı karşıyayız. Alkışın değil, sessizliğin tamamladığı bir müzikal alan bu.

Bu müzik ne sahneye yaslanıyor ne de gösteriye. Daha çok bir tanıklık biçimi gibi; söylenenle birlikte söylenemeyeni de taşıyan, sustukça genişleyen bir ifade alanı. Bilal Mazlum’un sesinde yankılanan şey, acele etmeyen, kendini ispatlamaya çalışmayan ama dinleyeni içeriden yoklayan bir duruş.

Bu yüzden şarkılar geçip gitmiyor, insanda kalıyor. İnsan onları dinlemiyor yalnızca; onlarla birlikte duruyor, susuyor. Ve çoğu zaman en kalıcı ezgi, tam da o duruşun içinde, sessizce büyüyor.

“Şarkılar bittiğinde kalan şey, çoğu zaman müziğin asıl hafızasıdır.”

“Hafızanın Tanıkları”

BİLAL MAZLUM