07.01.2026- Hayat ve Farkındalık
740 çocuk denizde ölmek üzereyken ve her ülke birer birer “hayır” derken, sessiz kalmak için her türlü gerekçesi olan bir adam “evet” dedi.
Yıl 1942’ydi. Gemi, Arap Denizi’nde yüzen bir tabut gibi sürükleniyordu. İçinde 740 Polonyalı çocuk vardı. Yetimlerdi. Anne babaları, Sovyet çalışma kamplarında gripten ya da açlıktan ölmüştü. İran üzerinden kaçmayı başarmışlardı ama onları daha da acımasız bir sınav bekliyordu. Kimse onları istemiyordu. Zamanın en büyük gücü olan Britanya İmparatorluğu, Hindistan kıyıları boyunca limanları bir bir kapattı. “Bu bizim sorumluluğumuz değil. Bildirin.”
Hayat tükeniyordu. İlaç yoktu. Zaman kalmamıştı. On iki yaşındaki Maria, altı yaşındaki kardeşinin elini sıkı sıkı tutuyordu. Ölmek üzere olan annesine onu koruyacağına söz vermişti. Ama bütün dünya sırtını dönmüşken birini nasıl koruyabilirdin?
Sonra haber, Gujarat’taki küçük bir saraya ulaştı. Nawanagar Maharajası Jam Sahib Digvijay Singhji’ye… İmparatorluk düzeninde o, yalnızca “küçük” bir prensti. Limanları, ticareti, orduyu İngilizler kontrol ediyordu. Boyun eğmek için her türlü nedeni vardı. Ve susmak için de… Danışmanları, İngilizlerin çocukları hiçbir Hint limanına kabul etmediğini, 740 çocuğun denizde mahsur kaldığını anlattığında tek bir soru sordu:
— “Kaç çocuk?”
— “Yedi yüz kırk, Majesteleri.”
Bir an durdu. Sonra sakin ama kesin bir sesle konuştu:
— “Limanlarımı İngilizler kontrol edebilir. Ama vicdanımı asla. Bu çocuklar Nawanagar’a inecek.” Danışmanlar uyardı:
— “İngilizlere meydan okursanız—”
— “O hâlde burada dururum.” Gemiye mesaj gönderildi:
“Gelin.” İngiliz yetkililer protesto ettiğinde Maharaja geri adım atmadı: “Güçlü olan çocukları kurtarmayı reddediyorsa,” dedi, “ben, zayıf olan, senin yapamadığını yaparım.” Ağustos 1942’de gemi, kavurucu güneşin altında Nawanagar limanına ağır ağır yanaştı. Çocuklar hayalet gibiydi. Bitkin, gözleri boş, yürümekte zorlanıyorlardı. Umut etmeyi bırakmışlardı; çünkü umut, çoktan tehlikeli bir şeye dönüşmüştü. Maharaja limanda onları bekliyordu. Beyazlar içindeydi. Onlarla aynı hizaya gelebilmek için diz çöktü. Tercümanlar aracılığıyla, anne babaları öldüğünden beri ilk kez duydukları sözleri söyledi:
“Artık yetim değilsiniz. Artık benim çocuklarımsınız. Ben sizin Bapu’nuzum — babanız.”
Maria, kardeşinin elini tuttuğunu hissetti. Aylar süren reddedilmeden sonra bu sözler gerçek dışı geliyordu. Ama Maharaja ciddiydi. Bir mülteci kampı kurmadı. Bir yuva kurdu. Balachadi’de olağanüstü bir yer inşa etti: Hindistan’da küçük bir Polonya. Polonyalı öğretmenler ders verdi. Polonya yemekleri pişti. Hint bahçelerinde Polonya şarkıları yankılandı. Tropik gökyüzünün altında Noel ağaçları süslendi.
“Acı sizi yok etmeye çalışır,” dedi. “Ama diliniz, kültürünüz, gelenekleriniz kutsaldır. Onları burada yaşatalım.” “Dünyada yeriniz yok” denilen çocuklar sonunda bir eve kavuştu. Yeniden gülmeye başladılar. Yeniden yaşamaya… Okula döndüler. Maria, kardeşinin saray bahçesinde bir tavuskuşunun peşinden koşmasını izlerken, bedeni ilk kez güvenin ne demek olduğunu hatırladı. Maharaja onları sık sık ziyaret etti. İsimlerini ezberledi. Doğum günlerini kutladı. Okul gösterilerine katıldı. Bir daha geri dönmeyecek anne babaların yasını tutan çocukları teselli etti.
Doktorlara, öğretmenlere, kıyafetlere ve yiyeceğe kendi servetinden ödedi. Dört yıl boyunca, dünya savaşla parçalanırken, 740 çocuk mülteci olarak değil; bir aile olarak yaşadı. Savaş bittiğinde ayrılma vakti geldi. Çoğu ağladı. Balachadi, bildikleri tek gerçek ev olmuştu. Bu çocuklar büyüdü. Dünyanın dört bir yanına dağıldılar: doktor oldular, öğretmen, mühendis, anne, baba, büyükanne, büyükbaba… Ve asla unutmadılar. Varşova’da bir meydana onun adı verildi. Okullar ona adandı. Polonya’nın en yüksek nişanıyla onurlandırıldı. Ama asıl anıt taş değildi. Asıl anıt, kurtarılan 740 hayattı. Aradan 80 yıl geçti. Bugün yeniden bir araya geldiler. Torunlarına, merhameti siyasi hesaba dönüştürmeyi reddeden Hintli bir kralın hikâyesini anlatıyorlar. 1942’de krallıklar kapılarını kapattığında, bir adam
—mecburiyeti olmadığı hâlde, susmak için her türlü sebebi varken— acıya baktı ve dedi ki:
“Onlar artık benim çocuklarım.” Ve dünya böyle değişti: sessizce, sonsuza dek ve geri dönülmez biçimde. #Hayatvefarkındalık —
SİNOP BİLİM KÜLTÜR EĞİTİM DERNEĞİ 