11.11.2026-Ayşe Yaşar SARIKAYA
SİNOPİA gündemimi doldururken, çalışmalar devam ediyor. Demir oksit pigmentini KIRŞEHİR MUCUR ilçesinden bulduk. Bulduk iki heceli bir sözcük olsa da, ona ulaşmak aylarca zamanımı aldı. Arayan bulur derler ya, bizim bulduğumuz kayaçlar, SİNOPİA pigmentinin en kırmızı olanı bilimsel çalışma ile desteklendi. ADALYA Dergisi Prof. Dr. Dominik Kassab Tezgör makalesinden.
Konu, jeolojik araştırmalar ve MTA Sinop toprak analizlerini taramaya evrildi.
Bölgemizdeki demir oksit alanlarını araştırırken, halk Sırnıkalınca köyü ve oradaki kırmızı kaya oluşumlarını anlattı. Halk arasında ise Zırnıkalınca deniyormuş. Aşı boyası ararken, arsenik ve ZIRNIK sözcüğü ile karşılaştım. Bulgularımı sizlerle paylaşmak istiyorum:
Zırnık ve Arsenik kelimeleri sadece ilişkili değil, aslında aynı kökten türeyip dünyayı turladıktan sonra Türkçede tekrar buluşan “ikiz” kelimelerdir. Kelime Farsçadan çok daha eskidir.
“Etymology OfSemiticorigin (compareClassical Syriacܙܪܢܝܟܐ(zarnīḵā,“orpiment”)) under the strong influence ofἀρσενικός(arsenikós,“male, virile”), fromMiddle Persian*zarnīk, ultimately fromProto-Indo-European*ǵʰelh₃-(“yellow”). Seearsenicfor more cognates.”
Farsçadaki bu maden adı komşu kültürlere sıçradı:
• Önce Süryaniceyezarnīḵā (sarı boya/arsenik minerali) olarak geçti.
• Grekler (Antik Yunanlar), Doğu ile yaptıkları ticaret sırasında bu kelimeyi Süryanilerden aldılar. Ancak kelimeyi kendi dillerine uydururken bir halk etimolojisi (ses benzeşmesi) yaptılar: Kelimeyi Grekçede “erkeksi, güçlü, kudretli” anlamına gelen arsenikos sözcüğüyle bağdaştırarak arsenikón (ἀρσενικόν) haline getirdiler. (Bunun sebebi, arseniğin metalleri eritip sertleştiren “güçlü” bir kimyasal olarak görülmesiydi).Grekçedeki arsenikón, Latinmeye ve oradan da Fransızca üzerinden (arsenic) modern dünyaya yayıldı.
Doğu Dünyasında
Farsça kökenli zarnīχ kelimesi İslamiyet sonrası Arapçaya el-zarnīḫ olarak girdi. Türkler ise hem Farsça hem de Arapça metinler ve tıp/maden ticareti kanalıyla bu kelimeyi doğrudan zırnık olarak aldı ve Anadolu halk ağzına yerleştirdi.
Çalışmalara devam ediyorum. Konumuz yine SİNOPİA. AKADEMİK BİLİGİLERİ TARAMAYA DEVAM.
